Trong bối cảnh các đô thị lớn tại Việt Nam đang đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng về ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí và yêu cầu thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính, điện khí hóa giao thông đại chúng được xác định là một trong những giải pháp then chốt. Giao thông đại chúng, đặc biệt là các loại hình vận tải phổ biến như xe ôm, taxi, xe công nghệ hay xe buýt, đóng vai trò quan trọng trong đáp ứng nhu cầu đi lại hằng ngày và bảo đảm khả năng tiếp cận các hoạt động kinh tế - xã hội của người dân. Tuy nhiên, đây cũng là phân khúc phát thải lớn, gây tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Trên thực tế, quá trình chuyển đổi sang phương tiện điện vẫn gặp nhiều rào cản, từ chi phí đầu tư ban đầu cao, thiếu hụt hạ tầng sạc, cho đến những hạn chế trong cơ chế tài chính và khung quản trị hiện hành.
Trong bối cảnh đó, ngày 21/01/2026 tại Hà Nội đã diễn ra Hội thảo tham vấn “Giao thông xanh: Cơ chế quản trị và tài chính trong điện khí hóa giao thông đại chúng”, được tổ chức trong khuôn khổ dự án VK E-MOBI. Hội thảo do Công ty Tư vấn & Dịch vụ Đổi mới Khí hậu KLINOVA phối hợp với Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ Xây dựng (ACST) tổ chức, với sự tài trợ của Quỹ Climate Compatible Growth (UKAid). Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo đại biểu đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức tài chính - phát triển và các chuyên gia trong lĩnh vực giao thông, môi trường và chính sách công.
TS. Nguyễn Hoàng Nam, Điều phối viên quốc gia Mạng lưới Climate Compatible Growth (CCG) Việt Nam
Hội thảo là diễn đàn trao đổi học thuật và đối thoại chính sách nhằm chia sẻ các kết quả nghiên cứu bước đầu của dự án VK E-MOBI, đồng thời tham vấn ý kiến các bên liên quan để hoàn thiện các khuyến nghị chính sách về điện khí hóa giao thông đại chúng tại Việt Nam, thông qua phân tích so sánh kinh nghiệm giữa Việt Nam và Kenya. Tham dự và phát biểu tại hội thảo có TS. Nguyễn Hoàng Nam, Điều phối viên quốc gia Mạng lưới Climate Compatible Growth (CCG) Việt Nam, và TS. Nguyễn Phương Nam, Tổng Giám đốc KLINOVA. Các ý kiến tại hội thảo đều nhấn mạnh vai trò trung tâm của Nhà nước trong thiết kế thể chế, điều phối liên ngành và tạo lập các cơ chế tài chính phù hợp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi theo hướng hiệu quả, bao trùm và bền vững.
TS. Nguyễn Phương Nam, CEO KLINOVA, có bài phát biểu khai mạc hội thảo
Tại hội thảo, các đại biểu đã lắng nghe ba tham luận chuyên đề tập trung vào những khía cạnh cốt lõi của điện khí hóa giao thông đại chúng. Các tham luận làm rõ vai trò của mô hình quản trị trong huy động và phân bổ nguồn lực tài chính cho quá trình chuyển đổi, phân tích sự khác biệt giữa mô hình quản trị tập trung do Nhà nước dẫn dắt tại Việt Nam và mô hình phụ thuộc nhiều vào khu vực tư nhân tại Kenya. Bên cạnh đó, các đề xuất chính sách chuyển đổi phương tiện giao thông đại chúng sang sử dụng điện tại các đô thị Việt Nam cũng được trình bày, với trọng tâm là lộ trình điện khí hóa, các cơ chế ưu đãi tài chính, phát triển hạ tầng sạc và tích hợp điện khí hóa vào quy hoạch giao thông - đô thị. Một tham luận khác chia sẻ các bài học kinh nghiệm từ các đô thị phụ thuộc xe máy, nhấn mạnh rằng điện khí hóa giao thông đại chúng chỉ có thể thành công khi được triển khai đồng bộ với chính sách quản lý giao thông tích hợp và không làm gián đoạn sinh kế của người lao động đô thị.
Nhiều phát hiện vấn đề mang tính thời sự và các giải pháp đi kèm đã được các đại biểu đưa ra trong Phiên thảo luận của hội thảo
Phiên thảo luận tại hội thảo diễn ra sôi nổi, với nhiều ý kiến trao đổi thẳng thắn và các sáng kiến mới mẻ được đưa ra. Nhiều đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lồng ghép quy hoạch hạ tầng sạc cho xe điện vào quy hoạch đô thị và giao thông ngay từ giai đoạn đầu, bảo đảm sự phân bổ hợp lý và khả năng tiếp cận của người sử dụng. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là camera trí tuệ nhân tạo (AI), trong phát hiện và quản lý các phương tiện phát thải cao cũng được xem là một giải pháp tiềm năng, hỗ trợ lộ trình chuyển đổi sang xe điện tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh triển khai các khu vực phát thải thấp. Các đại biểu cũng chia sẻ góc nhìn từ các nghiên cứu điển hình quốc tế, trong đó kinh nghiệm từ Bỉ và Vương quốc Anh cho thấy vai trò quan trọng của Nhà nước trong việc trợ giá, chia sẻ rủi ro đầu tư và tạo động lực thị trường cho các dự án chuyển đổi sang phương tiện điện.
Hội thảo tham vấn đã góp phần làm rõ những thách thức và cơ hội trong quá trình điện khí hóa giao thông đại chúng tại Việt Nam, đồng thời khẳng định vai trò then chốt của các cơ chế quản trị và tài chính phù hợp. Các ý kiến và khuyến nghị được ghi nhận tại hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để dự án VK E-MOBI tiếp tục hoàn thiện các đề xuất chính sách, hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống giao thông đô thị phát thải thấp, bao trùm và bền vững trong thời gian tới.
- Hữu Hoàng -
