Thị trường các-bon Việt Nam trước ngưỡng vận hành: Doanh nghiệp sẵn sàng, chờ lực đẩy từ chính sách

Thời gian gần đây, hàng loạt nghị định và quy định mới đã được ban hành, từng bước định hình khung pháp lý cho việc vận hành thị trường, từ kiểm kê khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch đến lộ trình xây dựng sàn giao dịch các-bon trong nước. Tiêu biểu trong số đó là Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước vừa được ban hành, góp phần hoàn thiện hạ tầng thị trường và định hình lộ trình vận hành trong thời gian tới. Những động thái này cho thấy Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang giai đoạn triển khai, tạo nền tảng cho doanh nghiệp tham gia một cách bài bản và có định hướng rõ ràng hơn.

Trong phiên buổi sáng của Diễn đàn, các nội dung thảo luận tập trung vào việc làm rõ bức tranh chính sách và khoảng cách từ quy định đến thực thi. Đại diện cơ quan quản lý đã cập nhật các định hướng phát triển thị trường các-bon, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị năng lực, từ hệ thống đo lường – báo cáo – thẩm tra (MRV) đến chiến lược giảm phát thải phù hợp với đặc thù ngành. Kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ Australia, cũng được chia sẻ nhằm cung cấp góc nhìn tham chiếu cho Việt Nam trong việc thiết kế thị trường. Phiên thảo luận chuyên sâu sau đó đã mở ra nhiều trao đổi thẳng thắn giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp về những thách thức thực tiễn, từ chi phí tuân thủ đến khả năng tiếp cận các cơ chế tín chỉ quốc tế.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), phát biểu khai mạc Diễn đàn

Tại phiên panel này, TS. Nguyễn Phương Nam – CEO của KLINOVA, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp xanh TP. Hồ Chí Mình (HGBA) – đã đưa ra một góc nhìn đáng chú ý khi tiếp cận thị trường các-bon từ lăng kính kinh doanh. Theo ông, phần lớn doanh nghiệp hiện nay không tham gia thị trường với vai trò là bên phải mua tín chỉ để đáp ứng nghĩa vụ phát thải, mà chủ yếu hướng tới việc tạo ra tín chỉ như một loại hàng hóa để bán. Điều này khiến thị trường các-bon không còn đơn thuần là công cụ chính sách, mà trở thành một không gian cạnh tranh về giá trị, nơi doanh nghiệp cần cân nhắc chiến lược thị trường, tiêu chuẩn và cơ chế giao dịch để tối ưu hóa lợi nhuận.

Từ góc độ này, ông Nam cho rằng cùng một đơn vị tín chỉ nhưng giá trị có thể khác biệt đáng kể giữa các thị trường. Nếu giao dịch trong nước, mức giá hiện còn tương đối thấp, trong khi ở các tiêu chuẩn quốc tế, giá có thể cao hơn nhiều lần, thậm chí đạt mức rất cao đối với một số loại tín chỉ đặc thù. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp không chỉ đầu tư vào công nghệ hay quy trình tạo tín chỉ, mà còn phải hiểu rõ cấu trúc thị trường và lựa chọn “đầu ra” phù hợp. Carbon, theo cách nhìn này, trở thành một bài toán phân bổ nguồn lực và tối ưu hóa giá trị, tương tự như bất kỳ thị trường hàng hóa nào khác.

TS. Nguyễn Phương Nam - CEO của KLINOVA, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp xanh TP. Hồ Chí Mình (HGBA) - chia sẻ trong phiên thảo luận tại Diễn đàn.

Bên cạnh đó, ông cũng nhấn mạnh rằng mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp Việt Nam thực tế đang ở mức cao, đặc biệt dưới tác động từ thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển đổi, không chỉ để đáp ứng yêu cầu tuân thủ mà còn để nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra hiệu quả và trên diện rộng, yếu tố quyết định vẫn nằm ở sự cam kết của lãnh đạo doanh nghiệp, cũng như một môi trường chính sách đủ ổn định để giảm thiểu rủi ro và tạo niềm tin cho các quyết định đầu tư dài hạn.

Tiếp nối buổi sáng, phiên chiều của diễn đàn chuyển trọng tâm sang câu chuyện phát triển và thương mại hóa các dự án các-bon. Các diễn giả quốc tế và tổ chức chuyên môn đã chia sẻ kinh nghiệm từ thiết kế dự án, đảm bảo tính toàn vẹn tín chỉ đến quy trình xác minh và phát hành. Một số nội dung đáng chú ý bao gồm việc xây dựng các dự án đạt tiêu chuẩn quốc tế, cơ chế định giá tín chỉ và cách tiếp cận bên mua trong bối cảnh thị trường tự nguyện đang ngày càng phát triển. Đồng thời, các phân tích về tín hiệu nhu cầu, động lực chính sách và rủi ro thị trường cũng giúp doanh nghiệp có cái nhìn thực tế hơn về khả năng thương mại hóa tín chỉ trong thời gian tới.

Nhìn tổng thể, diễn đàn đã phản ánh rõ một giai đoạn chuyển mình của thị trường các-bon tại Việt Nam: từ định hình chính sách đến từng bước đi vào vận hành, từ nhận thức sang hành động. Trong khi khung pháp lý đang dần hoàn thiện, cộng đồng doanh nghiệp cũng cho thấy sự chủ động ngày càng rõ nét trong việc tìm kiếm cơ hội từ thị trường này. Khoảng giao thoa giữa chính sách và thị trường, nếu được thiết kế hiệu quả, sẽ không chỉ giúp Việt Nam thực hiện các cam kết khí hậu, mà còn mở ra một không gian tăng trưởng mới, nơi các doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị từ chính quá trình chuyển đổi xanh của mình.

- Hữu Hoàng -