Tổng kết chương trình MSP giai đoạn 1: Khai mở Tiềm năng Kinh tế Biển xanh

Trình bày về khung lý thuyết, TS. Jeremy Hills (Trưởng nhóm nghiên cứu, UNDP) và TS. Cao Lệ Quyên từ Trung tâm Kinh Tế và Quy hoạch Thủy Sản (CFEP ) đã nêu rõ bốn hướng tiếp cận chủ đạo: (i) Tiếp cận hệ sinh thái để sử dụng tài nguyên bền vững; (ii) Tiếp cận đa ngành và chuỗi giá trị nhằm tối ưu hóa sự liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ; (iii) Tiếp cận dựa trên giá trị để cân bằng lợi ích kinh tế - môi trường - xã hội; và (iv) Tiếp cận dựa trên mức độ sẵn sàng về thể chế, tài chính, công nghệ và năng lực tổ chức.

Sáu Nhóm Mô hình Kinh tế Biển xanh (BBMs) trọng điểm đã được đánh giá dựa trên phân tích của nhóm chuyên gia từ CFEP và VAFIS:

1. Nuôi biển công nghệ cao: Tập trung sử dụng lồng HDPE và vận hành số hóa để giảm rủi ro thiên tai.
2. IMTA (Nuôi trồng tích hợp đa bậc dinh dưỡng): Tái sử dụng dinh dưỡng giữa các loài (cá, nhuyễn thể, rong biển) để giảm phát thải.
3. Du lịch sinh thái cộng đồng: Gắn kết sinh kế địa phương với quản lý các khu bảo tồn biển (MPAs).
4. Cảng biển xanh: Ưu tiên quản lý năng lượng hiệu quả và chuyển đổi số trong vận tải.
5. Năng lượng tái tạo biển (điện gió ngoài khơi): Tiềm năng khổng lồ (600 GW) nhưng đòi hỏi khung pháp lý phức tạp và vốn đầu tư lớn.
6. Các mô hình dựa trên vốn tự nhiên: Tập trung vào carbon xanh, chi trả dịch vụ hệ sinh thái (PES) và phục hồi rừng ngập mặn.

 

ThS. Đào Việt Long (CFEP) chỉ ra rằng mức độ sẵn sàng chung của các BBMs tại Việt Nam hiện ở mức trung bình đến khá. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn đối mặt với các "nút thắt" chính: thiếu cơ chế tài chính linh hoạt để chuyển hóa chính sách thành dự án có khả năng sinh lời; thiếu hụt dữ liệu về sức tải môi trường và hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) đạt chuẩn; cùng sự phân mảnh trong phối hợp liên ngành giữa các bộ và địa phương.

Để khai mở tối đa tiềm năng các nhóm chuyên gia đề xuất các kiến nghị trọng tâm:

• Thiết lập cơ chế phối hợp liên Bộ nhằm thống nhất quản trị không gian biển.
• Thành lập Quỹ hỗ trợ BBM chuyên biệt để cung cấp vốn mồi và bảo lãnh rủi ro cho doanh nghiệp.
• Xây dựng bản đồ carbon rừng ngập mặn quốc gia làm nền tảng cho thị trường tín chỉ.
• Thí điểm bảo hiểm rủi ro cho nuôi biển xa bờ nhằm thu hút đầu tư tư nhân vào công nghệ cao.

 

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Phương Nam, Tổng Giám đốc Công ty Tư vấn & Dịch vụ Đổi mới khí hậu KLINOVA, đã trình bày về chuyên đề "Kinh nghiệm quốc tế trong việc xây dựng Chỉ số Phát triển Kinh tế biển xanh (BEDI) và các khuyến nghị trong bối cảnh Việt Nam".

• Phương pháp luận xây dựng VN-BEI: Chỉ số Kinh tế biển xanh Việt Nam (VN-BEI) được xây dựng dựa trên tham chiếu bộ chỉ số BEDI của Diễn đàn các quốc gia quần đảo và hải đảo (AIS). Điểm khác biệt cốt lõi là VN-BEI chuyển trọng tâm từ đánh giá cấp quốc gia sang công cụ theo dõi cấp tỉnh, nhằm phản ánh sát thực tế các giai đoạn phát triển khác nhau của địa phương.

• Cấu trúc 4 trụ cột đánh giá: VN-BEI đánh giá dựa trên khung đầu vào (Quản trị) và đầu ra (Kinh tế, Xã hội, Môi trường).
  • Kinh tế: Tập trung vào giá trị tăng thêm (GVA), lao động và năng suất.
  • Xã hội: Tỷ lệ nghèo, bình đẳng giới và tiếp cận dịch vụ cơ bản.
  • Môi trường: Thay đổi diện tích rừng ngập mặn, rạn san hô, chất lượng nước và rác thải nhựa.
  • Quản trị: Tình hình triển khai Quy hoạch không gian biển (MSP).

Việc phát triển các BBMs được nhận định là một quá trình chuyển đổi dài hạn, giúp phá vỡ mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa tăng trưởng và suy thoái môi trường, hướng tới sự thịnh vượng bền vững cho cộng đồng ven biển Việt Nam đến năm 2045.

_Bảo Lê_