Từ lộ trình tài chính đến hành động: Bài toán mở khóa nguồn lực cho kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam

Sự kiện quy tụ hơn 100 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, hiệp hội, tổ chức xã hội và đối tác phát triển. KLINOVA tham dự hội thảo với vai trò là đơn vị tư vấn và nghiên cứu chính sách phát triển bền vững, theo dõi và phân tích các thảo luận xoay quanh tài chính xanh, cơ chế EPR và các điều kiện thực thi kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam.

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng lộ trình tài chính không chỉ là một tài liệu định hướng, mà là phép thử đối với khả năng biến cam kết chính sách thành hành động cụ thể. Báo cáo Lộ trình tài chính chỉ ra rằng để đạt mục tiêu giảm 75% rác thải nhựa đại dương vào năm 2030, Việt Nam cần huy động khoảng 7,5-8,5 tỷ USD, trong khi khoảng trống tài chính hiện vẫn ở mức rất lớn, từ 5,2-7 tỷ USD. Thực tế này phản ánh rõ các điểm nghẽn mang tính cấu trúc của hệ thống quản lý chất thải và thị trường tái chế, nơi tỷ lệ tái chế còn thấp, khu vực hạ nguồn thiếu đầu tư và dòng vốn tư nhân vẫn đứng ngoài cuộc.

Các thảo luận chuyên sâu tại hội thảo cho thấy, bài toán không nằm ở việc thiếu chính sách, mà ở năng lực thực thi và thiết kế công cụ tài chính phù hợp. Cơ chế EPR dù đã được ban hành nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc thu hút đầu tư do thiếu minh bạch dòng tiền, rủi ro cao và chi phí vật liệu tái chế chưa đủ sức cạnh tranh với nhựa nguyên sinh. Bên cạnh đó, khu vực thu gom phi chính thức - một trụ cột thực tế của hệ thống thu gom hiện nay - vẫn chưa được tích hợp đầy đủ vào chuỗi giá trị chính thức, làm hạn chế hiệu quả của cả EPR lẫn các sáng kiến tài chính.

Từ góc nhìn phân tích chính sách và tài chính, nhiều ý kiến tại hội thảo nhấn mạnh sự cần thiết của các công cụ như tài chính hỗn hợp (blended finance), đối tác công tư (PPP), tín chỉ nhựa và các cơ chế chia sẻ rủi ro để kéo dòng vốn tư nhân vào các khâu đang thiếu hụt, đặc biệt là tái chế và đổi mới sáng tạo. Những nội dung này cũng trùng khớp với các vấn đề mà KLINOVA đang nghiên cứu và tư vấn, bao gồm thiết kế cơ chế tài chính xanh, chuẩn hóa dữ liệu phát thải - chất thải và đánh giá hiệu quả chính sách trong thực tiễn triển khai.

Hội thảo cũng mở rộng thảo luận sang các tác động sinh thái và xã hội của ô nhiễm nhựa, cho thấy việc “mở khóa nguồn lực” không chỉ là bài toán tài chính thuần túy. Các khu vực như Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long và duyên hải Nam Trung Bộ được xác định là những điểm nóng, nơi ô nhiễm nhựa đang đe dọa trực tiếp các hệ sinh thái nhạy cảm và sinh kế của cộng đồng địa phương. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận liên vùng, dựa trên dữ liệu và có sự phối hợp chặt chẽ giữa trung ương, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức tư vấn - nghiên cứu.

Khép lại hội thảo, NPAP Việt Nam công bố các ưu tiên hành động cho năm 2026, tập trung vào cơ chế EPR, hành động tại địa phương và mở khóa tài chính, đồng thời kiện toàn các Nhóm Kỹ thuật để tăng cường điều phối và đối thoại chính sách. Đối với KLINOVA, hội thảo là cơ hội quan trọng để cập nhật các định hướng chính sách mới, đối chiếu với thực tiễn triển khai và củng cố cơ sở chuyên môn cho các hoạt động tư vấn, nghiên cứu và hỗ trợ doanh nghiệp, địa phương trong tiến trình chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh.

- Hữu Hoàng -