Việt Nam trong Làn sóng Tái cấu trúc Tài chính Khí hậu Toàn cầu

TS.Nguyễn Phương Nam, CEO KLINOVA

Một ví dụ điển hình là Sáng kiến Các nhà quản lý tài sản không phát thải (Net Zero Asset Managers - Sáng kiến NZAM) - mạng lưới các nhà quản lý đầu tư trị giá hàng nghìn tỷ Đôla Mỹ cam kết hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Sáng kiến Net Zero Asset Managers (NZAM) được ra mắt cuối năm 2020 với kỳ vọng tạo nên một mạng lưới các nhà quản lý đầu tư toàn cầu cùng cam kết hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của quốc tế. Khi đó, Sáng kiến NZAM có sự tham gia của khoảng 30 tổ chức chuyên nghiệp với tổng tài sản quản lý gần 9 nghìn tỷ USD - một con số thể hiện niềm tin mạnh mẽ của thị trường tài chính vào tương lai đầu tư xanh. Chỉ sau 5 năm, đến đầu năm 2025, mạng lưới này đã mở rộng lên hơn 325 thành viên với tổng tài sản đạt hơn 57 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng đó là những thách thức lớn đến từ sự biến động của chính trị và kinh tế toàn cầu.

Tái khởi động Sáng kiến NZAM, bước chuyển trong đầu tư xanh

Đầu năm 2025, Sáng kiến NZAM buộc phải tạm dừng hoạt động sau khi một số Định chế tài chính lớn, tiêu biểu, trong đó có BlackRock - nhà quản lý tài sản lớn nhất thế giới, tuyên bố rút lui do chịu sức ép pháp lý và chính trị tại Mỹ. Phong trào “phản đối ESG (anti-ESG)” do các chính trị gia bảo thủ dẫn dắt đã khiến việc tham gia các sáng kiến khí hậu bị xem là “can thiệp chính trị vào đầu tư”. Trước áp lực này, NZAM phải rà soát lại toàn bộ cơ chế vận hành, từ khung cam kết đến cách thức báo cáo, để bảo đảm tính phù hợp với bối cảnh pháp lý khác nhau giữa các khu vực.

Sau giai đoạn tạm dừng, Sáng kiến NZAM được tái khởi động với tinh thần “thực tế hơn và linh hoạt hơn”. Thay vì ràng buộc tất cả bên ký kết vào một mục tiêu thống nhất - đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 - sáng kiến cho phép các thành viên xác định mục tiêu riêng dựa trên điều kiện thị trường, khung pháp lý và năng lực nội tại của từng tổ chức đầu tư.

Đây là bước điều chỉnh chiến lược giúp NZAM mở rộng phạm vi ảnh hưởng, tránh va chạm chính trị, nhưng vẫn giữ nguyên triết lý cốt lõi: “Coi rủi ro và cơ hội khí hậu là yếu tố trung tâm trong quản trị đầu tư”. Có thể nói, NZAM hiện nay đang bước vào một giai đoạn “thích ứng để phát triển bền vững”, phản ánh đúng tinh thần của thời đại mới.

Một điểm đáng chú ý, nhiều ý kiến cho rằng Sáng kiến NZAM “nới lỏng” cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 giữa các nước là bước lùi của phong trào đầu tư xanh toàn cầu. Song thực tế, đây là một sự điều chỉnh chiến lược cần thiết, thể hiện sự trưởng thành hơn của phong trào đầu tư xanh toàn cầu.

Trong giai đoạn đầu, các sáng kiến khí hậu thường được xây dựng với tinh thần cam kết chính trị mạnh mẽ, đặt ra những mục tiêu rất cao để truyền cảm hứng. Tuy nhiên, khi đi vào thực thi, sự khác biệt về khung pháp lý, năng lực thị trường và áp lực kinh tế - chính trị giữa các khu vực đã khiến mô hình “cam kết cứng” trở nên khó duy trì.

Việc Sáng kiến NZAM điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn là một cách để duy trì tính bao trùm và khả năng thích ứng. Thay vì buộc mọi bên phải đi cùng một tốc độ, sáng kiến này cho phép các tổ chức có thể đi theo những con đường khác nhau nhưng cùng hướng đến đích chung. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Mỹ - nền kinh tế tài chính lớn nhất thế giới - đang chứng kiến làn sóng phản đối ESG mạnh mẽ, trong khi châu Âu, Canada, Nhật Bản hay Úc vẫn duy trì các chính sách khí hậu chặt chẽ và nghiêm túc.

Thực tế, chúng ta không nên xem việc “nới lỏng” là lùi bước, mà nên coi đó là bước chuyển từ “cam kết chính trị” sang “cam kết thực tiễn”. Sự linh hoạt giúp các sáng kiến như NZAM tồn tại và mở rộng thay vì sụp đổ do chia rẽ vì quan điểm chính trị và mức độ hấp thụ của thị trường vốn. Đây là minh chứng cho thấy rằng đầu tư xanh đang chuyển từ phong trào sang giai đoạn chuyên nghiệp hóa - nơi các nhà đầu tư tập trung vào hiệu quả, dựa trên các dữ liệu và tác động thực tế hơn là khẩu hiệu. Trong dài hạn, cách tiếp cận này sẽ củng cố niềm tin của thị trường vào đầu tư bền vững, vì nó dựa trên nguyên tắc tự nguyện, minh bạch và thích ứng chứ không áp đặt.

Tác động tới Việt Nam

Đối với các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, việc các nhà đầu tư toàn cầu tái cấu trúc chiến lược Net Zero sẽ là yếu tố “tích cực” nếu chúng ta biết cách nắm bắt cơ hội của thời điểm này và sẽ là “tiêu cực” nếu có sự lung lay, không nhất quán trong chiến lược phát triển. Khi các định chế tài chính lớn đang phải điều chỉnh danh mục đầu tư để giảm thiểu rủi ro chính trị và pháp lý tại Mỹ hay châu Âu, họ sẽ có xu hướng tìm đến những thị trường mới nổi có môi trường chính sách ổn định, định hướng phát triển xanh rõ ràng và tiềm năng tăng trưởng trong dài hạn.

Việt Nam, với cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ khẳng định tại COP26, đã nổi lên như một điểm đến tiềm năng trong dòng chảy tài chính xanh toàn cầu. Quan điểm của Đảng và Chính phủ trong hoạch định chiến lược phát triển quốc gia thông qua Bộ tứ Nghị quyết chiến lược cũng luôn khẳng định rõ với quốc tế về phương hướng chuyển đổi xanh trong dài hạn.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng

Khi nhiều nền kinh tế lớn bị chi phối bởi các yếu tố chính trị nội bộ, dòng vốn xanh toàn cầu sẽ có xu hướng dịch chuyển về những quốc gia có môi trường chính sách ổn định và cam kết rõ ràng. Nếu Việt Nam đẩy mạnh cải cách thể chế, minh bạch hóa dữ liệu phát thải và sớm vận hành thị trường carbon hiệu quả, chúng ta có thể trở thành “điểm trung chuyển” của tài chính xanh trong khu vực.

Quan trọng hơn, việc thực hiện mục tiêu Net Zero không chỉ là trách nhiệm quốc tế mà còn là chiến lược phát triển nội tại. Đó là con đường giúp Việt Nam nâng cao chất lượng tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, tạo việc làm xanh và nâng tầm vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Kiên định, hành động thực chất và tận dụng cơ hội chuyển đổi - đó là cách Việt Nam vừa giữ vững cam kết, vừa tiến nhanh hơn trên con đường phát triển bền vững.

Trong xu thế điều chỉnh của các định chế tài chính toàn cầu, dòng vốn xanh đang có xu hướng dịch chuyển về các thị trường mới nổi có môi trường chính sách ổn định, hướng đi rõ ràng và triển vọng tăng trưởng dài hạn. Việt Nam, với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 cùng định hướng chiến lược chuyển đổi xanh, được đánh giá là điểm đến tiềm năng của dòng vốn này. Những lĩnh vực như năng lượng tái tạo, giao thông xanh, nông nghiệp tuần hoàn hay sản xuất carbon thấp đều trùng khớp với ưu tiên phát triển quốc gia.

Một điểm quan trọng được nhấn mạnh là việc hoàn thiện thị trường carbon trong nước. Nghị định 119/2025/NĐ-CP đã tạo nền tảng cho giai đoạn thí điểm thị trường carbon đến năm 2028 trước khi vận hành chính thức từ 2029. Khi được triển khai hiệu quả, thị trường carbon sẽ trở thành công cụ định giá phát thải minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quốc tế và các cơ chế tài chính xanh như tín dụng khí hậu hay trái phiếu carbon.

Tuy nhiên, để nắm bắt cơ hội vàng này, Việt Nam cần bảo đảm sự ổn định chính sách và minh bạch dữ liệu phát thải, đồng thời nâng cao năng lực kiểm kê khí nhà kính và chuẩn hóa hệ thống dữ liệu quốc gia. Bài báo cho rằng nếu Việt Nam sớm hoàn thiện thể chế, xây dựng đội ngũ chuyên gia tín chỉ carbon đạt chuẩn quốc tế và vận hành thị trường carbon hiệu quả, quốc gia hoàn toàn có thể trở thành trung tâm kết nối tài chính xanh của Đông Nam Á trong thập kỷ tới.

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn điều chỉnh chiến lược Net Zero và tái cấu trúc các sáng kiến tài chính khí hậu, Việt Nam có cơ hội rất lớn để trở thành điểm đến của dòng vốn xanh toàn cầu. Việc kiên định với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời đẩy mạnh cải cách thể chế, nâng cao minh bạch dữ liệu phát thải và vận hành hiệu quả thị trường carbon sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn cho nền kinh tế. Nếu tận dụng tốt thời điểm vàng này, Việt Nam không chỉ củng cố uy tín quốc tế mà còn có thể trở thành trung tâm tài chính xanh và thị trường carbon của khu vực Đông Nam Á trong thập kỷ tới.

Trích dẫn bài viết đăng trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy, Số 46, ngày 17/11/2025 tại:https://vneconomy.vn/

Thế Minh