Sự kiện quy tụ đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức nghiên cứu, tổ chức quốc tế cùng các chuyên gia kỹ thuật nhằm thảo luận về một khung đánh giá định lượng phục vụ theo dõi việc thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.
Hội thảo là diễn đàn quan trọng để các bên liên quan trao đổi quan điểm về việc xây dựng một hệ thống theo dõi dựa trên dữ liệu, góp phần hỗ trợ chính quyền địa phương thúc đẩy các mục tiêu phát triển kinh tế biển của Việt Nam
Với 21 tỉnh (28/63 tỉnh trước sáp nhập) ven biển hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, việc xây dựng một công cụ giám sát hiệu quả ngày càng trở nên cần thiết. Tại hội thảo, các chuyên gia của KLINOVA nhấn mạnh rằng mặc dù Việt Nam sở hữu tiềm năng kinh tế biển rất lớn, nhiều địa phương vẫn thiếu các tiêu chí định lượng rõ ràng để đánh giá mức độ đóng góp của mình đối với các mục tiêu phát triển kinh tế biển quốc gia. Thách thức này càng trở nên phức tạp do đặc điểm đa dạng của đường bờ biển Việt Nam, từ các cảng biển nước sâu, khu công nghiệp ven biển đến các hệ sinh thái rạn san hô và vùng nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi từ mô hình hành chính ba cấp sang hai cấp cũng làm phát sinh những hạn chế trong việc thu thập và thống kê dữ liệu ở cấp huyện và cấp xã.
Để giải quyết các thách thức trên, khung VN-BEI được đề xuất dựa trên bốn trụ cột có mối liên kết chặt chẽ với nhau gồm: Kinh tế, Xã hội, Môi trường và Quản trị. Trong đó, trụ cột Kinh tế tập trung vào sáu ngành ưu tiên bao gồm thủy sản, dầu khí, vận tải biển, du lịch biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi và các dịch vụ môi trường. Trụ cột Xã hội hướng tới tăng trưởng bao trùm và đảm bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển. Trụ cột Môi trường chú trọng bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ các hệ sinh thái rạn san hô và giảm thiểu rác thải nhựa đại dương. Trong khi đó, trụ cột Quản trị đánh giá hiệu quả của chính quyền địa phương trong việc thực hiện quy hoạch không gian biển và các chính sách liên quan.
Một điểm nổi bật của phương pháp luận VN-BEI là tính minh bạch và định hướng phát triển cân bằng. TS. Nguyễn Phong cùng nhóm nghiên cứu của KLINOVA đã áp dụng phương pháp chuẩn hóa Min-Max để đưa các chỉ số về cùng một thang đo từ 0 đến 1, đồng thời sử dụng trung bình nhân (geometric mean) để tổng hợp kết quả. Cách tiếp cận này giúp tránh tình trạng một địa phương có thể bù đắp điểm yếu ở một lĩnh vực bằng kết quả cao ở lĩnh vực khác. Theo đó, những hạn chế về môi trường, xã hội hoặc quản trị sẽ được phản ánh rõ trong điểm số tổng thể, qua đó hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xác định các lĩnh vực cần ưu tiên cải thiện.
VN-BEI được kỳ vọng sẽ mang lại giá trị cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Đối với chính quyền địa phương, bộ chỉ số đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ đánh giá tiến độ thực hiện và xác định các cơ hội phát triển mà không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn. Đối với khu vực tư nhân, VN-BEI góp phần nâng cao tính minh bạch, cung cấp định hướng phát triển rõ ràng hơn cho từng địa phương, từ đó hỗ trợ các quyết định đầu tư dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính xanh và kinh tế biển bền vững. Đối với các đối tác phát triển quốc tế, bộ chỉ số có thể tăng cường hiệu quả công tác giám sát, đánh giá và phân bổ nguồn lực hỗ trợ.
Theo bà Nguyễn Thị Minh Huệ, Giám đốc Dự án của KLINOVA, các đánh giá sơ bộ đối với 21 tỉnh, thành phố ven biển cho thấy điểm số trung bình hiện dao động từ 0,4 đến 0,6, phản ánh cho thấy vẫn còn nhiều cơ hội để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế biển trong thời gian tới. Kết quả ban đầu ghi nhận Quảng Ninh và Hải Phòng có điểm số nổi bật ở trụ cột Quản trị, trong khi Cà Mau thể hiện thế mạnh ở trụ cột Kinh tế nhờ các hoạt động liên quan đến năng lượng tái tạo và dịch vụ hệ sinh thái.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, đồng thời theo đuổi các mục tiêu dài hạn về khí hậu và phát triển bền vững, VN-BEI được kỳ vọng sẽ trở thành một công cụ hỗ trợ ra quyết định quan trọng. Thông qua việc tăng cường hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng và thúc đẩy phát triển cân bằng giữa các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường và quản trị, bộ chỉ số này được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa tầm nhìn xây dựng một quốc gia biển thịnh vượng, có khả năng chống chịu cao và phát triển bền vững vào năm 2045.
- Bảo Lê -
