EU chật vật bảo vệ cơ chế thuế carbon khi căng thẳng thương mại bao trùm COP30

Các nhà đàm phán từ Ấn Độ, Trung Quốc, Saudi Arabia và nhiều quốc gia đang phát triển cho rằng CBAM mang tính bảo hộ trá hình, tạo gánh nặng không công bằng cho các nền kinh tế mới nổi. Phái đoàn Trung Quốc kêu gọi tránh các biện pháp đơn phương vì có thể làm suy yếu hợp tác quốc tế và gia tăng chi phí cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Dù không nêu đích danh EU, nhiều quan sát viên khẳng định những chỉ trích tại COP30 chủ yếu nhắm vào CBAM.

Trưởng quan chức khí hậu Liên minh Châu Âu, Wopke Hoekstraa Nguồn: Getty Images

Nước chủ nhà Brazil đã đưa ra đề xuất cho phép đánh giá định kỳ các biện pháp như CBAM trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc. EU lập tức phản đối, cho rằng các hội nghị khí hậu không phải nơi giải quyết tranh chấp thương mại. Trưởng đoàn đàm phán EU Wopke Hoekstra và các quan chức châu Âu khẳng định CBAM không nhằm cản trở thương mại, mà là công cụ khí hậu nhằm ngăn tình trạng “rò rỉ carbon” khi các doanh nghiệp EU phải chịu mức giá carbon khoảng 80 euro mỗi tấn.

EU cũng xem CBAM là đòn bẩy để thúc đẩy các nước cùng xây dựng cơ chế định giá carbon, một phần trong cái gọi là “hiệu ứng Brussels”, khi khối này sử dụng sức mạnh kinh tế để định hình tiêu chuẩn toàn cầu. Trên thực tế, một số quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ đã viện dẫn CBAM là lý do ban hành luật giảm phát thải, trong khi thỏa thuận thương mại Mercosur cũng ngăn Argentina rút khỏi Thỏa thuận Paris.

Tuy vậy, nhiều nước cho rằng cách tiếp cận này mang tính áp đặt. Bangladesh bày tỏ lo ngại về việc gia tăng các biện pháp thương mại đơn phương. Một số nước Mỹ Latin thừa nhận cần đối thoại, nhưng nhấn mạnh tranh chấp nên được đưa về Tổ chức Thương mại Thế giới thay vì lồng ghép vào khuôn khổ khí hậu.

Theo các nhà ngoại giao EU, một số quốc gia đang sử dụng vấn đề thương mại như chiến thuật gây sức ép trong các nhóm đàm phán khác, đặc biệt là Ấn Độ, Trung Quốc và Saudi Arabia. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng EU cũng cần linh hoạt hơn, sẵn sàng thử nghiệm các cơ chế hợp tác mới với các nước đang phát triển để giảm tác động về chi phí và tránh xung đột không cần thiết.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang chuẩn bị triển khai các cơ chế tương tự như Anh dự kiến áp dụng CBAM vào năm 2027. Brazil đã chủ động mở diễn đàn thảo luận về thương mại và khí hậu nhằm tìm tiếng nói chung. Các chuyên gia nhận định rằng khi nhiều CBAM xuất hiện song song, các cuộc đối thoại xuyên biên giới sẽ trở nên cấp thiết để hạn chế gián đoạn thương mại và giảm rủi ro cho các nước đang phát triển

Hội nghị COP30 Nguồn: Getty Images

Đại diện Đức Jochen Flasbarth nhận định xung đột xoay quanh CBAM chỉ có thể được giải quyết khi cộng đồng quốc tế thống nhất các tiêu chuẩn chung về định giá carbon — một cuộc thảo luận mà Brazil đã khởi động tại COP30.

Thế Minh