Vai trò của các Tổ chức Tín dụng trong Thị trường Carbon: Bối cảnh toàn cầu và thực tiễn Việt Nam

Thị trường các-bon là nơi diễn ra hoạt động trao đổi các đơn vị đại diện cho lượng khí nhà kính đã giảm, đã tránh phát thải hoặc được phép phát thải. Đây là một cơ chế kinh tế cho phép doanh nghiệp linh hoạt trong việc tuân thủ mục tiêu giảm phát thải, đồng thời góp phần huy động nguồn lực tài chính cho các hoạt động xanh.

Hiện nay, thị trường các-bon trên thế giới được vận hành dựa trên hai trụ cột chính là thị trường tuân thủ và thị trường tự nguyện. Trong đó, thị trường tuân thủ đóng vai trò là khung pháp lý bắt buộc, vận hành thông qua Hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (ETS). Tại đây, các doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt hạn mức phát thải được cấp phép, tạo ra áp lực trực tiếp trong việc cắt giảm phát thải để tránh các chế tài tài chính.

Song song với đó, thị trường tự nguyện mang đến không gian linh hoạt hơn, cho phép các tổ chức chủ động tham gia thông qua các sàn giao dịch các-bon và cơ chế bù đắp tín chỉ trong nước. Để đảm bảo tính minh bạch và giá trị toàn cầu, các giao dịch này thường được tham chiếu theo các tiêu chuẩn quốc tế uy tín như Gold Standard (GS) hay Verified Carbon Standard (VCS). Đặc biệt, sự hình thành của cơ chế trao đổi tín chỉ và bù đắp theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris đã mở ra cánh cửa hợp tác quốc tế, giúp tối ưu hóa nguồn lực và thúc đẩy các nỗ lực giảm nhẹ biến đổi khí hậu trên quy mô toàn cầu.

 

Thị trường các-bon tạo ra một kênh truyền dẫn rủi ro và cơ hội mới đối với các tổ chức tín dụng, không chỉ thông qua các giao dịch tài chính trực tiếp mà chủ yếu thông qua tác động gián tiếp lên hồ sơ rủi ro của khách hàng vay và chiến lược đầu tư của ngân hàng. Khi cơ chế định giá các-bon được thiết lập và vận hành, chi phí phát thải trở thành một yếu tố kinh tế hữu hình, ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc chi phí, dòng tiền và khả năng sinh lời của doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành có cường độ phát thải cao. Điều này làm gia tăng rủi ro tín dụng đối với ngân hàng nếu khách hàng không thích ứng kịp với các yêu cầu về tuân thủ và lộ trình giảm phát thải.

Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng còn đối mặt với mức độ phơi nhiễm rủi ro chuyển đổi, phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực thích ứng của khách hàng trước các lộ trình cắt giảm phát thải và sự biến động của giá các-bon trên thị trường. Ngoài tác động lên rủi ro, tín hiệu giá các-bon còn ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết định đầu tư của tổ chức tín dụng. Việc phân bổ nguồn vốn, định giá tài sản và xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn ngày càng gắn chặt với mức độ phát thải và lộ trình chuyển đổi của doanh nghiệp. Thực tiễn quốc tế cho thấy nhiều ngân hàng đã tích hợp yếu tố các-bon vào khung quản trị rủi ro và quy trình ra quyết định cho vay, điều này thể hiện một yêu cầu tất yếu để đảm bảo sự an toàn và minh bạch cho hệ thống tài chính xanh.

Trong thị trường các-bon, các cơ quan quản lý và giám sát tài chính ưu tiên tập trung vào việc nhận diện và khoanh vùng các rủi ro phát sinh từ cơ chế định giá các-bon, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro chuyển đổi của khách hàng và rủi ro tập trung trong danh mục đầu tư của các tổ chức tín dụng, đặc biệt đối với các ngành và doanh nghiệp có mức phát thải cao. 

Đồng thời, cơ quan quản lý chú trọng tăng cường chất lượng và tính sẵn có của dữ liệu về lượng phát thải, chi phí các-bon và kế hoạch chuyển đổi của khách hàng vay, đảm bảo sự nhất quán giữa dữ liệu tài chính và hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm tra (MRV). Việc thúc đẩy công bố thông tin chuẩn hóa liên quan đến khí hậu và các-bon là nền tảng quan trọng để giảm rủi ro thông tin và hỗ trợ thị trường các-bon vận hành minh bạch, hiệu quả.

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước xây dựng và vận hành thị trường các-bon, vai trò điều phối của các cơ quan quản lý nhà nước có ý nghĩa quyết định đối với sự ổn định và tính minh bạch của thị trường. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giữ vai trò định hướng chính sách và kết nối hệ thống dữ liệu phát thải quốc gia với khu vực ngân hàng, qua đó hỗ trợ các tổ chức tín dụng đánh giá rủi ro khí hậu và rủi ro chuyển đổi trong hoạt động cho vay. Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý hệ thống đăng ký các-bon và hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm tra (MRV), đảm bảo tính toàn vẹn, minh bạch và độ tin cậy của tín chỉ các-bon được phát hành và giao dịch.
Bên cạnh vai trò quản lý, Bộ Tài chính đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng hạ tầng giao dịch và khung tài chính cho thị trường các-bon, bao gồm cơ chế đấu giá hạn ngạch, các quy tắc tài chính và chính sách thuế liên quan, qua đó từng bước công nhận các-bon như một loại tài sản tài chính có tính thanh khoản. Trên nền tảng đó, các ngân hàng thương mại tham gia với vai trò cung ứng vốn và dịch vụ tài chính, góp phần thúc đẩy phát triển các dự án các-bon và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện lộ trình chuyển đổi phát thải thấp. Sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể này là điều kiện tiên quyết để thị trường các-bon tại Việt Nam vận hành hiệu quả và bền vững.
 

- Minh Hùng -